Bu sayfadaki içerik, Adobe Flash Player'ın daha yeni bir sürümünü gerektiriyor.

Adobe Flash player Edinin

Uluslarası Ozon Tabakasını Koruma Günü


BM Genel Kurulu, 1994 yılında ozon tabakasının korunmasına ilişkin uluslararası bir sözleşme olan Montreal Protokolü'nün imzalanma tarihi 16 Eylül'ün (1987), "Uluslararası Ozon Koruma Günü" olarak kutlanmasına karar verdi.

Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 191 ülkenin imzaladığı "Ozon Tabakasını İncelten Maddelere Dair Montreal Protokolü" ozona zarar veren kimyasalların üretimi ve tüketimini durdurmayı amaçlıyor.

Protokol, büyük çaptaki çevresel problemlerin ortaklaşa çözümünü hedefleyen, "en başarılı" uluslararası sözleşmelerden biri olarak görülüyor.



Ülkeler, bu günü her yıl konuyla paralel bir dizi etkinliklerle kutluyorlar.


OZON TABAKASININ KORUNMASI

Ozon tabakası atmosferin yaklaşık 20-40 km arasındaki stratosfer tabakasında yoğun olarak bulunur. Bu tabaka güneşten gelen zararlı ultraviyole ışınlarının (UV-B) dünyaya ulaşmasını önler. UV-B ışınları bütün yaşayan organizmalar üzerinde zararlı etkilere sahiptir; bitkilerin büyüme hızını azaltır, insanlarda cilt kanserine sebep olur, göze zarar verir, enfekte hastalıklara (sıtma vb.) gibi yakalanma riskini artırır.

70li yılların başında, stratosferdeki ozon parçalanmasına insan yapısı olan bazı kimyasalların neden olduğu tespit edilmiştir. Ozon tabakası zarar gördükçe, dünyaya ulaşan UV-B ışınlarının miktarı da artmaktadır. Bu zarar genelde klor ve/veya brom içeren kimyasalların dünya yüzeyinden yükselerek stratosfere ulaşmasıyla gerçekleşir. Güneş ışınlarının etkisiyle bu tür maddelerin ayrışması ile oluşan serbest klor ve brom radikalleri ozon ile reaksiyona girerek zincirleme reaksiyon oluşturmaktadır. Bu tek klor veya brom radikalinin atmosferde bozulmadan önce 100000 civarında benzer reaksiyon oluşturduğu ve atmosferik yaşam süresinin 74 ile 111 yıl arasında değiştiği tahmin edilmektedir.



Bugüne kadar ozon tabakasına zarar verecek miktarda kimyasal gazlar atmosfere serbest bırakılmıştır. Strosferde ozon miktarındaki büyük kayıp Güney Kutbu üzerinde oluşmuştur ve kıta yüzeyine düşen ultraviole ışınların şiddetinde artış gözlenmiştir. Daha zayıf benzer bir etki Kuzey Kutbu üzerinde de gözlenmiştir.

Ozon tabakasının incelmesine neden olan maddelerin teknik isimleri aşağıdaki gibidir:

  • kloroflorokarbonlar (CFC)
  • halonlar
  • metil kloroform
  • karbon tetraklorid
  • hidrobromoflorokarbonlar (HBFC)
  • hidrokloroflorokarbonlar (HCFC)
  • metilbromid

  • Yukarıda adı geçen kimyasallardan kloroflorokarbonlar (CFC), halonlar, metil kloroform ve karbon tetraklorid "Birinci Derecede Önemli Ozon Tabakasını İncelten Maddeler" sınıfında yer aldıkları için zorunlu kullanım alanları ve servis amaçlı kullanımı hariç, Türkiye'de sanayide kullanımı 1 Ocak 2000 tarihi itibariyle yasaklanmıştır.

    EK1 Birinci Derecede Önemli Ozon Tabakasını İncelten Maddeler (OTİM)

    GENEL ADI

    MADDE

    TANIMI

    Ozon Tüketme Potansiyeli (ODP)

    Ek A -Grup 1

     

     

     

    Freon-11

    CFC-11

    Triklorflormetan

    1

    Freon-12

    CFC-12

    Diklordiflormetan

    1

    Freon-113

    CFC-113

    Triklortrifloretan

    0.8

    Freon-114

    CFC-114

    Diklortetrafloretan

    1

    Freon-115

    CFC-115

    Klorpentafloretan

    0.6

    Ek A -Grup 2

     

     

     

    HALON-1211

    HALON-1211

    Bromklordiflormetan

    3

    HALON-1301

    HALON-1301

    Bromtriflormetan

    10

    HALON-2402

    HALON-2402

    Dibromtetrafloretan

    6

    Ek B -Grup 1

     

     

     

    Freon-113

    CFC-13

    Monoklortriflormetan

    1

    Freon-111

    CFC-111

    Pentaklorfloretan

    1

    Freon-112

    CFC-112

    Biflortetrakloretan

    1

    Freon-211

    CFC-211

    Florheptaklorpropan

    1

    Freon-212

    CFC-212

    Biflorhekzaklorpropan

    1

    Freon-213

    CFC-213

    Triflorpentaklorpropan

    1

    Freon-214

    CFC-214

    Tetraflortetraklorpropan

    1

    Freon-215

    CFC-215

    Pentaflortriklorpropan

    1

    Freon-216

    CFC-216

    Hekzaflordiklorpropan

    1

    Freon-217

    CFC-217

    Klorheptaflorpropan

    1

    Ek B -Grup 2

     

     

     

    Karbon tetraklorür

    Karbon tetraklorür (CTC)

     

    1.1

    Ek B -Grup 3

     

     

     

    1,1,1-trikloroetan
    (metil kloroform)

    1,1,1-trikloroetan
    (metil kloroform)

     

    0.1


    Hidrobromoflorokarbonlar (HBFC), hidrokloroflorokarbonlar (HCFC) ve metilbromid henüz kullanılmakla beraber zamana bağlı olarak kısıtlama getirilen diğer maddelerdir.

    Gelişmiş ülkeler 1995'in sonunda ozon tabakasını incelten maddelerin üretim ve kullanımını bırakmışlardır. Uluslararası Montreal Protokolü'ne göre; belirli bir program çerçevesinde bütün dünya ülkeleri de bu kimyasallardan arındırılmış olacaklardır.




    Kaynaklar ... :
    http://www.haberx.com/Haberler/Eylul-2007/YARIN-ULUSLARARASI-OZON-KORUMA-GUNU-358809.aspx

    http://www.ttgv.org.tr/UserFiles/File/OZONTKORUNMA.doc