Kuzey Kafkasya Tarihi Kronolojisi


M.Ö. 1.yy.
Abhazya kıyılarındaki Sohum(Diyoskurya) ve Pitsunda şehirleri önemli kültür ve ticaret merkezleri haline geldi.
M.Ö. 1.yy.
İlk Alan köyleri kuruldu.
M.Ö. 1.yy.
Yunan gezgini Strabon "Cercetea" adı altında Çerkeslerden söz etti.
M.Ö. 1.yy.
Yunanlılar, Karadeniz kıyılarını terk ettiler.
M.Ö. 2.yy.
Korinth'li gezgin Skylax, Çerkesler için "KERKET" tanımını kullandı.
M.Ö. 3.yy.
Sarmatlar, Kafkas dağlarına sığındılar.
M.Ö. 5.yy.
Anapa merkez olmak üzere Sind Devleti kuruldu.
M.Ö. 5.yy.
Sohum(Dioscurias) ve Pitsunda'ya Yunan kolonileri yerleştirildi.
M.Ö. 5.yy.
Yunan gezgini Heredotos "SUCHA" tanımını kullanarak Adigeler'den söz etti.
M.Ö. 63
Romalılar, Abhazya'nın güney bölümünde hakimiyet sağladılar.
M.Ö. 65
Kuzey Kafkasya'ya giren Roma ordusu Dağıstan'da bozguna uğrayarak geri çekildi.
M.Ö. 66
Roma İmparatoru Pompe, Güney Kafkasya'yı işgal etti.
M.Ö. 114
Roma İmparatoru Trayan, Ermenistan'ı istila etti.Sonraki İmparator Vespasiyen, Kuzey Kafkasyalılara karşı müdafa amacı ile kaleler inşa ettirdi.
M.Ö. 302
Gürcistan Hükümdarı Sürmag, ülkesinde baş gösteren Eristav isyanlarını bastırabilmek
amacı ile Asetinler'den yardım istedi.
M.Ö. 400
Sind Devleti, Bosfor İmparatorluğu tarafından yıkıldı.
M.Ö. 480
Bosfor İmparatorluğu kuruldu.
M.Ö. 500
Sindler toprağı sabanla sürmeye başladı.
M.Ö. 600
Dağıstan'a saldıran Persler geri püskürtüldü.
M.Ö. 700
Gagra kentine Grek kolonileri yerleştirildi.
M.Ö. 900
Tarım araçlarının yapımında demir kullanıldı.
M.Ö. 1000
Demir devri başladı.
M.Ö. 1180
Hati Devleti yıkılıdı.
M.Ö. 1200
Kafkasyalılar, Hitit'lerin yanında Mısırlılara karşı savaştılar.
M.Ö. 1200
Yeni Hatiler dönemi.
M.Ö. 1200
Kafkasyalılar, Hitit'lerin yanında Mısırlılara karşı savaştılar.
M.Ö. 1200
Kuban Bronz kültürü.
M.Ö. 1500
Gimri Devleti, İskitler'in darbeleri sonucu yıkıldı.
M.Ö. 1800
Bronz devri. Koyun ve atların evcilleştirilerek hayvancılığa geçilmesi.
M.Ö. 2000
Kilden kalıplar kullanılarak bakır aletler yapıldı.
M.Ö. 2000
Eski Hatiler dönemi. Hatiler Devletleşti.
M.Ö. 2000
Kimmer İmparatorluğu dönemi.
M.Ö. 2000
Diyoskurya'da(Sohum) para bastırıldı.
M.Ö. 2600
Fenikeliler, Karadenizi dolaşarak "Askhenaz Denizi"(Kafkasyalılar Denizi) olarak adlandırdılar.
M.Ö. 3000
Dışa yayılma hareketleri başladı.
M.Ö. 3000
Proto Hatiler dönemi.
M.Ö. 3000
Seramik yapımı ve avcılık başladı.
M.Ö. 3000
Maden işlendi.
M.Ö. 3000
Miyekuape uygarlığı dönemi.
M.Ö. 3000
Abhazya'da Tunç kullanıldı.
M.Ö. 5000
El Sanatları ürünlerinin yapımı başladı.
M.Ö. 6000
Tarım ekonomisinin Kafkasya'ya girişi.
III- IV. yy.
Abhazya kıyısındaki Sohum(Diyoskurya) şehri Romalılar tarafından ele geçirilerek adı Sebastopolis olarak değiştirildi.
IV - XIV. yy.
Adigelerde feodalizmin tedricen oluşması süreci.
IV. yy.
Sassaniler Gürcistan'a girdi.
IV. yy.
Hıristiyan dininin Kafkasya'da yayılmaya başlaması.
IX. yy.
Abhazya Krallığı, Laz Krallığı'nı da içine alacak şekilde genişledi.
IX. yy.
Abhaz krallığının Laz krallığını içine alacak şekilde genişlemesi.
V. yy.
Abhazlar, Pers sahi Anusirva ile ittifak ederek Bizans'a karşı savaştılar.
V. yy.
Adigelerin ataları olan Sind'lerin Gorgippa kenti başkent olmak üzere Cite Devleti kurmaları.
VI. yy.
Zix'lerin(Ubıhlar) önderliğinde, Karadeniz kıyısında federe bir devlet kuruldu.
VI. yy.
Abhazya'nın Bizans'a bağlanması.
VII. yy.
Klasik eski çağda adi Pagry olan bugünkü Gagra kentinin Grekler tarafından kurulması.
VIII. yy.
Abhaz Krallığı sınırlarını Mingrel ve Kartveli topraklarına kadar genişletti.
IX. yy.
Hazarlar'ın Kırım valisi Bolan Museviliği kabul etti.
X. yy.
Tek dil konuşan Adige halkının oluşması.
XIII-VV. yy.
Katolik mezhebinin Kafkasya'ya yayılması.
XVIII. yy.
Abhazya'nın üçe bölünmesi. Abhazya'da iç savaşın başlaması.
746
II. Ansabadze Lewan'in Abhaz-Gürcü krallığını kurması.
780
Abhaz lideri II. Tatas'in Bizans'dan ayrılarak Abhaz krallığını yeniden kurması.
25.3.1382
Mısır Çerkes Memluk Devleti kuruldu.
15.04.1395
Adıgelerin Terek ırmağı kıyısında Timur'a karşı savaşması
1396
Timur'un Kafkasya'yı tamamen yakıp yıkması
08.06.1438
Mısır Çerkes Sultanlarından Sultan Barsbay'ın ölümü
1439
Abhazya mutlak suretle Bağımsızlığını ilan etti.
1459
Osmanlı'nın, Abhazya'da İslamiyeti yayma girişimleri başladı.
1467
Kırım Hanı Nur-Devlet Han kendisine karşı ayaklanan kardeşi Mengi-Giray Han'a yenilerek Abhazya'ya sığındı.
1475
Osmanlı İmparatorluğu Kırım'ı işgal etti.
21.09.1492
Çerkes Memlukları Sultanı Kayıtbi öldü.
24.08.1517
Osmanlı İmparatorluğu ve Çerkes Memlukları arasında Mercidabık savaşı çıktı. Çerkes
Komutan Gavguru öldü.
22.01.1517
Mısır Osmanlılar tarafından zapt edildi. Mısır Çerkes Sultanlığının yıkılışı.
1545
Kaplan Giray komutasındaki Kırım ordusu Kuzey Kafkasya'ya saldırdı.
1552
Kazan Hanlığı Rusya'ya ilhak oldu.
1556
Astrahan Hanlığı Rusya'ya ilhak oldu.
1557
Kırım'a karşı Büyük Kabartey-Rusya ittifakı.
31.08.1561
Kaberdey prensi Temiyruko'nun kızı Gosenay'in Çar IV. Ivan ile politik evlilik yapması. Maria Temijukovona adıyla vaftiz edilerek Moskova'da Çariçe oldu.
06.09.1570
Prenses Goşenay(Maria) oğluyla beraber zehirlenerek öldürüldü.
1570
Devlet Giray komutasındaki Kırım ordusu Kuzey Kafkasya'ya saldırdı.
1571
Prenses Goşenay'ın kardeşi Michail Temiyruk Çar İvan'ın emri ile öldürüldü.
1578
Ruslar tarafından Sunc nehri üzerine bir kale kuruldu.
1588
Ruslar tarafından Terek nehri üzerine bir kale kuruldu.
1725 - 1728
Abhazların Osmanlı egemenliğine karsı ayaklanmalarını
1732
Rus birlikleri Çeçen topraklarına girdi.
01.09.1739
Belgrad antlaşmasıyla Büyük ve Küçük Kabardey Bölgelerinin Rusya ve Osmanlıdan bağımsız olduğu kabul edildi.
28.5.1745
Kuzey Kafkasyalı Mültecilerin müttefikler tarafından zorla sovyetlere teslim edilmesi Drau
Faciası
1778
Osmanlı imp. kıyı Adigelerine ilgi duymaya başlaması
1785
Uşurma(İmam Mansur) liderliğinde 6 yıl sürecek Çeçenistan'da Ruslarla savaş başladı.
24.3.1789
Rusların Anapa'ya saldırısı.
30.09.1790
Kuzey Kafkasya'ya yardım için gönderilen Osmanlı Komutanı Battal Paşa Rusya'ya iltica etti.
1791
Lider Uşurma (İmam Mansur), Anapa'da Ruslar tarafından tutsak edildi. Binlerce Çeçen ve Çerkes Türkler'e sığındı.
13.04.1794
Kafkas Lideri İmam Mansur Ruslar tarafından zindanda öldürüldü.
1801
Doğu Türkistan'ın Rusya'ya katılmasıyla Kafkasya büyük önem taşımaya başladı. Çeçenler'in
Rus yayılmacılığını önlediği ve tehlike arzettiği telaffuz edilmeye başlandı.
1810
İnguş yöresi Ruslar tarafından işgal edildi.
01.03.1811
Kavalı Mehmet Paşa'nın Kahire'de Hile ile Çerkes beylerini öldürtmesi.
1818
Ruslar Çeçen topraklarında askeri anlamda yerleşim birimleri kurmaya başlayıp, Groznaya Kalesi'ni inşa ettiler.
14.09.1829
Edirne antlaşmasıyla Kafkasların Osmanlı Devleti tarafından Rus egemenlik alanına bırakılması
1830
Gazi Muhammed yani Gazi Molla Müslümanlar'ın imamı ilan edildi. İmam bütün Kafkasya uluslarına "cihad" çağrısı yaptı.
08.09.1830
Moğolların Ruslara karşı savaşlarında Adıgelerin Moğollara yardım etmesi
1832
Cihad sırasında Gazi Muhammad Gimri köyünde Ruslar tarafından öldürüldü.
17.10.1832
İmam Gazi Muhammed'in Gimi'de Rus güçleriyle savaşarak ölümü
1834
Gazi Muhammed'in yerine geçen Hamza Bey Hunzak'ta vuruldu. İmam Şamil devlet başkanı seçildi.
09.06.1834
İngiliz diplomat Davit Urguhart 'ın çabalarıyla Adıge kabilelerinin bir toplantısının Anapa'da gerçekleştirilmesi.
12.06.1838
Rusların Dağıstan'da Ahul - Goh köyünü kuşatması
1840
Kafkasyalılar Karadeniz kıyısında kuvvetlerini yeniden birleştirip Ruslara karşı harekete
geçtiler.
12.2.1840
Büyük Çerkes Saldırısı ve Bahar zaferi
15.01.1840
Çerkeslerin Abın Kalesini Ruslardan Geri Almaları
1842
İmam Şamil'in ilk kez naibi Hacı Muhammed'i Abedzeh'lere göndermesi.
1843
İmam Şamil Ruslar'a karşı büyük başarı kazandı ve Ruslar'a yenilgiyi kabul ettirdi.
10.06.1844
Negume Şora Beçmırze'nın Ölümü
16.07.1845
İşgalci Ruslarla Kafkasya'lılar arasında Dargo Muharebesi
1849
İmam Şamil'in ordusu dağlık bölgenin batısında sıkıştırıldı.
01.01.1851
Nalçikte ilk Çerkes Okulu açıldı.
24.04.1854
Hacı Murat'ın Ruslarla savaşarak ölmesi
15.06.1857
Abın'de Şapsığların düzenlediği kurultaya katılan 60 thamade Ruslarla savaşa devam kararı aldılar.
1859
Şamil Kafkasya genel valisi General Baryatinski tarafından teslim alındı. Dağıstan ve
Çeçenistan, Ruslar'ın eline geçti.
06.09.1859
İmam Şamil Gunib'de Rus Ordusuna teslim olmak zorunda kaldı.
1860 - 1861
Kabardey nüfusunun 1/8'inin Osmanlı topraklarına gitmesi.
21.05.1864
Çarlık Rusya'sının Çerkeslerin son direnişini kırması.
Haziran 1864
Ağustos Osmanlı topraklarına göç eden Adigelerin sayısı 400.000 'e ulaşması Eylül Samsun'a çıkan Adigelerden yasayanların sayısı 60.000 ölüler ise 70.000
Mart 1864
Subeşkh nehrinde 100'e yakın savaşçı teslim olmalarına rağmen öldürülür.
Mayıs 1864
Sürülen Çerkeslerden boşalan yerlere Azof'dan getirilen Kazakların yerleştirilmesi.
Şubat 1864
Trabzon'a giden Çerkes göçmenlerin sayısı 10.000'i bulur. Bunların 3000'i ölür.
04.02.1871
İmam Şamil Medine'de öldü.
29.01.1890
Tunuslu Hayrettin Paşa(Tleş) İstanbul'da öldü.
08.04.1901
İmam Şamil'in Kuban'daki Naibi Muhammed Emin Türkiye'de öldü.
01.04.1906
Kafkasyalı (Oset) şair, yazar ve düşünür Kosta Heteghatı'nın ölümü
28.12.1912
Ünlü yazar Ahmet Mithat Efendi'nin (Hağur) ölümü
30.10.1916
İstanbul'da Çerkes Teavün Cemiyeti'nin eski başkanlarından Ahmet Cavit Therhet Paşa öldü.
27.02.1917
Rus çarlığının çöküşü ve Çar II. Nikola'nın tahttan indirilmesi.
Mayıs 1917
Kuzey Kafkasya Dağlı Halkları Birliği Merkez Yürütme Kurulunun (Yerel Hükümetin) seçilmesi
11.05.1918
Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti'nin Bağımsızlığını ilan etmesi.
1918
İstanbul'da "Çerkes Kadınları Teavün Cemiyeti" nin kurulması.
06.03.1920
Yazar Ömer Seyfettin (Hatko) öldü.
04.03.1921
Abhazya Cumhuriyeti kuruldu.
01.09.1921
Kabardey Özerk Bölgesi Kuruldu.
02.01.1922
Karaçay - Çerkes Özerk Bölgesinin Kuruluşu
16.01.1922
Balkar Özerk Bölgesinin Kabardey Özerk Bölgesine eklenmesi.
08.03.1922
Yazar Hadağale Asker'in doğumu
14.04.1922
Adıge Tarihçi Met Çunatuko İzzet öldü.
20.04.1922
Güney Osetya Özerk Bölgesi kuruldu.
27.07.1922
Kafkasya'nın batısında Adıge Özerk Bölgesi kuruldu.
05.09.1923
«Çerkes Teavün Cemiyeti» ve «Çerkes Özel Örnek Okulu» kapatıldı.
18.12.1923
Gönen Çerkeslerinin Güney doğu Anadolu'ya sürülmeleri.
01.04.1923
İlk Adigey Özerk Bölgesi yasasının hazırlanması.
02.05.1923
Batı Anadolu'dan Çerkes Köylerinin sürgünü
12.05.1923
Gönen - Manyas Adıgelerinin sürgün edilmesi.
07.07.1925
Kuzey Osetya Özerk Bölgesi Kuruldu.
02.07.1927
Çerkes ressam Avni Lifij'in İstanbul'da ölümü.
19.01.1931
Yazar Fetgerey Şöenü öldü.
30.08.1935
Ressam Namık İsmail Big'in Ölümü.
1936
Çeçen İnguş Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu.
04.03.1936
Mısır Çerkes Kardeşler Cemiyeti Başkanı Abdülhamit Huştoko'nun Ölümü.
05.12.1936
Kabardey-Balkar Özerk Cumhuriyeti kuruldu.
05.12.1936
Kuzey Osetya Özerk Cumhuriyet oldu.
24.03.1941
Prof. Aziz Meker İstanbul'da öldü.
22.06.1941
Nazi Almanya'sı birliklerinin Kafkasya'ya girişi
15.09.1941
Adıge ozan Şocentsuk Aliy Naziler tarafından öldürüldü.
1944
Cumhuriyet dağıtıldı ve toprakları Sovyetler Birliği'nin Grozni Bölgesi'ne bağlandı. Bütün halkı
Orta Asya ve Sibirya'ya sürüldü.
09.02.1944
Çerkes Teavün Cemiyeti üyelerinden ve "Quaze" gazetesi yazarlarından Hayrullah Süleyman Yediç öldü.
23.02.1944
Çeçen İnguşların Sibirya'ya sürülmeleri
11.02.1945
Yalta Konferansı
25.07.1945
145 Çerkesinde bulunduğu bir kısım mültecinin Saraçoğlu Hükümeti ta­rafından S.S.C.B.ne iadesi.
06.02.1946
General Kılıç Girey'in idam edilmesi
10.02.1947
Bestekar Muhlis Sebahattin Ezgi (Bıjnav) öldü.
10.12.1948
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi kabul edildi.
01.05.1952
Osetyalı yazar Tambi Elehoti'nin sürgünde ölümü
31.12.1953
Çerkes yazar ve gazeteci İsmail Ziya Bersis öldü.
10.05.1954
Kafkas tarihçisi General İsmail Berkok'un Londra'da ölümü.
1957
Çeçen İnguş Özerk Cumhuriyeti yeniden kuruldu ve sürgündeki Çeçenler'in yurtlarına dönmelerine müsaade edildi.
08.04.1960
Abhaz ozan Dirmit Gulya öldü.
08.01.1961
Dünya şampiyonu (Güreş) Yaşar Doğu öldü.
26.03.1961
Kuzey Kafkasya Milli Merkezi Başkanı Prof. Ahmet Nabi Magoma Münich'de öldü.
18.10.1961
Kuzey Kafkasyalı Parlemento Başkanı Wassan Girey Jabağı'nın ölümü
08.01.1962
Bağımsız Kuzey Kafkasya Cumhuriyetinin ikinci Devlet ve Hükümet Başkanı Pşımaho Kosok İstanbul'da sürgünde iken öldü.
11.05.1962
Çerkes yazar ve şair Seyin Tıme'nin İstanbul'da ölümü
16.04.1963
Kafkasyalı yurtsever (Oset) Ali Han Kantemir Münich'de öldü.
26.07.1963
Çerkes yazar ve bilim adamı Prof. Aytek Namitok İstanbul'da öldü.
04.04.1972
İnguş yazar Çevirmen Bek Sultan Batırhan İstanbul'da öldü.
05.04.1972
Abazin yazar Jir Hamid öldü.
24.04.1973
Yazar ve yayıncı Mehmet Ketey'in (İnguş) Ankara'da ölümü
01.12.1973
Adige yazar Sogentsuk Adem Türkiye'ye geldi.
05.10.1977
Ankara "Kuzey Kafkasya Kültür Derneği" üyelerine, Emekteki otobüs durağında beklerken ateş açıldı. Birkaç kişi yaralandı. Mahmut Özden öldü.
01.01.1978
Kuzey Kafkasya'lı yayıncı ve yazar Dr. Vasfi Güsar İstanbul'da öldü.
14.06.1979
Mersin 'Kafkas Kültür Derneğine silahlı saldırıda bulunuldu. Ali Öğe öldü.
11.10.1986
Ubıhça sözlük hazırlayan ünlü Fransız dilbilimci George Dumezil'in ölümü
12.01.1989
Olimpiyat 2.si Avrupa Şampiyonu Adil Candemir'in Ölümü
05.10.1991
Adıgey'in Cumhuriyet statüsü kazanması
03.11.1992
Tsıba Efkan Çağlı Abhazya'da Şehit oldu.
30.11.1992
Kozba Vedat Akar Abhazya'da şehit oldu.
14.08.1992
Abhazya'nın Gürcistan tarafından işgali
21.09.1993
Abağba Bahadır Özbağ Abhazya'da şehit oldu.
22.09.1993
Yeğoj Hanefi Aslan Abhazya'da şehit oldu.
27.09.1993
Sohum'un Gürcü işgalinden kurtarılışı
30.09.1993
Abhazya'nın Gürcü işgalinden kurtaılışı
11.11.1994
Çeçenistan'ın Rus Ordusunun Saldırısına uğraması
21.04.1996
Çeçenya'nın seçimle iş başına gelmiş ilk Cumhurbaşkanı Cahar Dudayev Ruslar tarafından
Füze saldırısı ile öldürüldü.
26.02.2001
Araştırmacı yazar Ömer Beygua'nın ölümü.
25.02.2003
Yazar Osman Çelik'in ölümü.
28.02.2004
Abhaz yazar-şair Bagrat Şinkuba'nın ölümü
23.Mart
Çerkes Takviminde yeni yıl
01.Ağustos
Vatanına Dönenler Günü
08.03.2005
Çeçenistan Devlet Başkanı Aslan Mashadov Ruslar tarafından öldürüldü.


Kaynak...:
http://www.kafkasfederasyonu.org/tarih_cografya/kronoloji.htm